بالاخره ماهی تیلاپیا را بخوریم یا نخوریم؟

[مژگان آتشی، کارشناسی ارشد شیمی، پژوهشگر و کارشناس آزمایشگاه محیط زیست]

چکیده:

1- می‌توان از این نوع ماهی به‌عنوان منبع پروتئین و ماده غذایی که دارای چربی‌های اشباع نیست، در رژیم غذایی بهره برد؛ اما اگر به دنبال اسیدهای چرب امگا-3 در تغذیه خود هستید، نوع پرورشی این ماهی منبع خوبی نیست.  آنچه می‌توان در این شرایط توصیه کرد، مصرف دو بار در هفته ماهی است اما باید از انواع مختلف ماهی در رژیم غذایی بهره برد و نباید همواره از یک نوع خاص ماهی مصرف کرد.

2- هدف ما این نیست که کسی تیلاپیا نخورد بلکه منظور ما این است که اگر دکتر شما برای نیاز بدن شما به امگا 3 مصرف ماهی را به شما پیشنهاد کرد تیلاپیا گزینه مناسب شما نیست. متخصصان تغذیه آمریکایی پیشنهاد می‌کنند تیلاپیا را به دلیل ارزان و ساده طبخ بودن و خوشمزه بودن جایگزین انواع دیگر غذای دریایی نکنید و در مصرف آن اعتدال را نگاه‌دارید.

3-مطالعات نشان داده است که ماهی پرورشی تیلاپیا میزان بالایی اسید چرب امگا ۶ دارد و ممکن است به علت سطح پایین اسید چرب امگا-۳ و میزان بالای اسید چرب امگا ۶ به‌ویژه برای بیمارانی که مشکلات قلبی، آرتروز، آسم و دیگر بیماری‌هایی که التهاب بیش‌ازحد دارند، مضر است.

ماهی تیلاپیا-2

این روزها اخبار متناقضی در مورد این نوع از ماهی در شبکه‌های اجتماعی پخش‌شده و بسیاری از مراجع کنندگان و نیز دوستان دراین‌باره سؤال می‌کنند.

این نوع از ماهی به علت طعم قابل‌قبول و قیمت نه‌چندان گران، در رژیم غذایی مردم آمریکای شمالی و در بسیاری از کشورهای جهان  ازجمله ایران مصرف زیادی دارد.

امروزه ماهی‌ها به علت داشتن اسیدهای چرب امگا-3 بسیار موردتوجه هستند. فواید اسیدهای چرب امگا-3 ازجمله اثر مفید در پیشگیری از بیماری‌های قلبی عروقی، سرطان‌ها، بیماری‌های التهابی و سلامت سیستم عصبی  بررسی پوشیده نیست.

اما در جهت مقابل اسیدهای چرب امگا-3، اسیدهای چرب امگا-6 قرار دارند که اثرات التهابی دارند و مصرف بیش‌ازاندازه آن‌ها مشکلات زیادی ایجاد می‌کند. اکثر مواد غذایی که دارای چربی هستند، دارای اسیدهای چرب هم از نوع امگا-3 و هم از نوع امگا-6 می‌باشند. آنچه مهم است نسبت اسیدهای چرب امگا-3 و امگا-6 موجود در آن‌هاست. درواقع هرچه میزان اسیدهای چرب امگا-3 در یک ماده غذایی بیشتر و میزان اسیدهای چرب امگا-6 آن کمتر باشد، آن ماده غذایی دارای چربی سالم‌تری است.

نکته‌ای که تحقیقات اخیر در مورد ماهی تیلاپیا (و گربه‌ماهی) نشان داده است، میزان زیاد اسیدهای چرب امگا-6 در این نوع از ماهی است. این میزان از اسیدهای چرب امگا-6 مشابه میزان چربی امگا-6 در همبرگرهای معمولی است. علت این است که اغلب ماهی‌های تیلاپیا پرورشی هستند و از ذرت و سویا تغذیه می‌شوند. ماهی‌هایی که در دریاها از جلبک‌ها و فیتوپلانکتون‌ها تغذیه می‌کنند دارای مقدار زیادی چربی امگا-3 هستند؛ اما ماهی‌های پرورشی به این دلیل که از ذرت یا سویا تغذیه می‌شوند دارای چربی امگا-3 کمتر و چربی امگا-6 بیشتری هستند. البته نسبت امگا-3 به امگا-6 بین انواع ماهی‌های مختلف، متفاوت است. به‌عنوان‌مثال ماهی سالمون حدود ده برابر تیلاپیا دارای چربی امگا-3 است؛ اما در همه ماهی‌ها میزان امگا-3 در نوع دریایی بیش از نوع پرورشی است. به‌عنوان‌مثال میزان امگا-3 در تیلاپیای دریا بیش از تیلاپیای پرورشی است. میزان امگا-3 در سالمن وحشی نیز بیش از سالمن پرورشی است.

اما نباید فراموش کنیم که ماهی جدای از میزان چربی امگا-3،  یک منبع خوب پروتئین نیز هست. پروتئین ماهی جزء پروتئین‌هایی است که هضم و جذب آسانی دارد و راحت در اختیار بدن قرار می‌گیرد. همچنین ماهی تیلاپیا گرچه ازنظر میزان چربی امگا-6 مشابه یک همبرگر معمولی است اما گوشت قرمز دارای چربی‌های اشباع هم هست اما ماهی تیلاپیا اسیدهای چرب اشباع ندارد. همچنین گرچه ماهی تیلاپیا مقدار چربی امگا-3 کمی دارد، اما مرغ و گوشت قرمز اصلاً چربی امگا-3 ندارند.

هومان خاکپور، ایجاد بیماری برای سایر گونه‌های آبزی و تأثیر در نرخ جمعیت آن‌ها را از دیگر تبعات اکولوژیکی ورود این‌گونه مهاجم به اکوسیستم‌های آبی و دریایی کشور برمی‌شمرد.

 به اعتقاد او، فارغ از تبعات اکولوژیکی، ورود ماهی تیلاپیا با تأثیر بر تولید و تکثیر آبزیان بومی و تولید گوشت نامطلوب (نسبت نامطلوب امگا 6 به امگا 3) که در آغاز با هزینه کمتری به دست می‌آید در طولانی‌مدت تبعات اقتصادی و اجتماعی ناشی از دست رفتن مشاغل و معیشت‌های بومی در بسیاری از مناطق کشور را به همراه خواهد داشت.

برای انجام تخم‌ریزی نیاز به ۲۵ تا ۳۰ عدد ماهی ماده و حدود ۱۲ تا ۱۵ نر در هر ۱۰۰۰ مترمربع است. لاروها در سن ۲ تا ۳ ماهگی با طولی معادل ۶ تا ۱۰ سانتی‌متر بالغ می‌شوند. در آب‌وهوای معتدله تولیدمثل در حدود ۲ ماه متوقف می‌شود. متولدین تیلاپیا جمعیت خود را تا حد اشباع استخر افزایش می‌دهند. برای جلوگیری از این عمل روش‌های زیر پیشنهاد می‌گردد: کاهش مدت‌زمان رشد ماهی، استفاده از ماهیان شکارچی و تفکیک متولدین و لاروها.

میزان اسید چرب امگا۳ در تیلاپیای پرورشی

مطالعات نشان داده است که ماهی پرورشی تیلاپیا میزان بالایی اسید چرب امگا ۶ دارد و ممکن است به علت سطح پایین اسید چرب امگا-۳ و میزان بالای اسید چرب امگا ۶ به‌ویژه برای بیمارانی که مشکلات قلبی، آرتروز، آسم و دیگر بیماری‌های مربوط به التهاب بیش‌ازحد دارند، مضر باشد. در این تحقیقات که از کروماتوگرافی گازی برای تجزیه‌وتحلیل اسیدهای چرب ۳۰ نوع ماهی پرورشی و دریایی پرمصرف استفاده شد، قزل‌آلای پرورشی و سالمون میزان مناسبی از اسید چرب امگا-۳ در مقابل اسید چرب امگا-۶ داشتند ولی در مقابل تیلاپیای پرورشی نسبت ناسالمی از این اسیدهای چرب داشت

سید محمد خرازیان مقدم در گفتگو با خبرنگار «محیط‌زیست» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، با اشاره به اینکه موضوع ماهی تیلاپیا به‌عنوان یک ماهی غیربومی و مورد درخواست سازمان شیلات از سال ۸۵ در سازمان محیط‌زیست مطرح‌شده است، افزود: پس از کش‌وقوس‌های فراوان در سال ۸۷ سازمان حفاظت محیط‌زیست با ورود و پرورش این‌گونه ماهی به‌صورت آزمایشی در مرکز تحقیقات بافق استان یزد و زیر نظر مؤسسه تحقیقات شیلات موافقت کرد. مقاومت در برابر بیماری‌ها را دلیل تهدید شدن محیط‌زیست بومی توسط این‌گونه ماهی است و صورتی که این ماهی به‌عنوان یک‌گونه مهاجم غیربومی وارد محیط‌های آبی شود به دلیل مقاومت بالایی که دارد رقیب جدی سایر گونه‌های بومی می‌شود. مدیرکل تنوع زیستی و حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست تصریح کرد: در صورت اطلاع سازمان محیط‌زیست از تکثیر و واردات غیرقانونی و قاچاق این‌گونه ماهی برخورد قانونی با بخش متخلف صورت می‌گیرد.

بر طبق مطالعات پزشکی در سال 2008، محققان در ویک فارست که یک دانشکده پزشکی است، دلیل اول این اخطار را وجود بیش‌ازحد اسید چرب آراشیدونیک نوعی امگا 6 نسبت به امگا 3 دانسته‌اند. حقیقت این است که در ماهی‌هایی مانند سالمن و غذاهایی دریایی چون خرچنگ اسید چرب امگا 3 بسیار سرشار است در ماهی سالمن نروژی و ماهی آزاد کانادایی تغذیه سالم زندگی سالم – سرشاری از امگا 3 موجود است. این اسید باعث جلوگیری از امراض قلبی، کنترل دیابت و التهابات روده و شادابی بدن است اما درست بالعکس آن امگا-6 ممکن است موجب اختلالات مغزی، آلزایمر و تشدید التهابات شود. محققان آمریکایی تیلاپیا را با یک‌تکه بیکن خوک مقایسه کرده و نتیجه گرفته‌اند که تیلاپیا در این زمینه با گوشت خوک برابری می‌کند و هیچ ارجحیتی نسبت به گوشت قرمز ندارد. دکتر فلوید چیلتون که مسئول مطالعات مقایسه‌ای بین گوشت قرمز و محصولات دریایی چون تیلاپیا است می‌گوید هدف ما این نیست که کسی تیلاپیا نخورد بلکه منظور ما این است که اگر دکتر شما برای نیاز بدن شما به امگا 3 مصرف ماهی را به شما پیشنهاد کرد تیلاپیا گزینه مناسب شما نیست. متخصصان تغذیه آمریکایی پیشنهاد می‌کنند تیلاپیا را به دلیل ارزان و ساده طبخ بودن و خوشمزه بودن جایگزین انواع دیگر غذای دریایی نکنید و در مصرف آن اعتدال را نگاه‌دارید.

بنابراین می‌توان از این نوع ماهی به‌عنوان منبع پروتئین و ماده غذایی که دارای چربی‌های اشباع نیست، در رژیم غذایی بهره برد؛ اما اگر به دنبال اسیدهای چرب امگا-3 در تغذیه خود هستید، نوع پرورشی این ماهی منبع خوبی نیست.  آنچه می‌توان در این شرایط توصیه کرد، مصرف دو بار در هفته ماهی است اما باید از انواع مختلف ماهی در رژیم غذایی بهره برد و نباید همواره از یک نوع خاص ماهی مصرف کرد.

یک نظر

  1. سلام آخر متوجه نشدم ماهی تیلاپیلا بخوریم یا نه بعد اندازه این ماهی تا چقدر است

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد